در کارهای گچکاری، چند اصطلاح مهم وجود دارد که هرکدام کاربرد و رفتار متفاوتی دارند، این توضیح به شما در جهت اموزش نکات گچکاری کمک خوبی می کند. یک توضیح دقیق و قابلاعتماد برایتان میگذاریم تا تفاوتها کاملاً روشن شود.
دارای گیرایی سریع
برای لایههای اولیه و زیرسازی
پس از مخلوط شدن با آب، واکنش شیمیایی فعال دارد
ویژگیها:
زود میگیرد و سفت میشود.
نمیتوان آن را زیاد ورز داد یا دوباره استفاده کرد.
برای زیرکار و پر کردن سطحهای ناهموار مناسب است.
گیرایی بسیار کند و قابل پرداخت طولانی
برای پرداخت نهایی و صیقلیکاری
بدون واکنش شیمیایی فعال (تقریباً خنثی)
چطور ساخته میشود؟ گچ زنده را با آب زیاد مخلوط میکنند و آنقدر هم میزنند تا واکنش شیمیاییاش تمام شود و دیگر سفت نشود.
کاربرد:
برای پرداخت نهایی، صیقلیکاری، رومالکاری، و ایجاد سطح کاملاً صاف و براق.
روی گچ زنده اجرا میشود.
لایه نهایی و ظریفکاری
معمولاً با گچ کشته انجام میشود
سطح را صاف، سفید و آماده رنگ میکند
ویژگیها:
ضخامت کم (حدود ۱ تا ۳ میلیمتر).
نیاز به مهارت بالا.
سطح را کاملاً یکدست و زیبا میکند.
لایه اولیه و ضخیم
با گچ زنده یا گچ و خاک اجرا میشود
برای صاف کردن ناهمواریها و ایجاد بستر مناسب
ویژگیها:
ضخامت زیاد (۱ تا چند سانتیمتر).
استحکام بالا.
سطح را برای روکار آماده میکند.
| نوع گچ | کاربرد | ویژگی اصلی |
|---|---|---|
| گچ زنده | زیرکار | گیرایی سریع |
| گچ کشته | روکار | گیرایی کند و قابل پرداخت |
| گچ روکار/رومال | پرداخت نهایی | سطح صاف و ظریف |
| گچ زیرکار | لایه اولیه | ضخامت زیاد و زیرسازی |
فرض کن دیوار تازه تیغهچینی شده و پُر از پستیبلندی است. استادکار یک سطل گچ زنده درست میکند:
گچ سریع میگیرد → باید تند کار کند.
برای پر کردن فرو رفتگیها عالی است.
لایه ضخیم میکشد تا دیوار صاف شود.
اگر دیر بجنبد، گچ در سطل میگیرد و دیگر قابل استفاده نیست.
وقتی زیرکار خشک شد، استادکار یک ظرف گچ کشته میسازد:
گچ را زیاد هم میزند تا واکنش شیمیاییاش تمام شود.
خیلی دیرگیر است و میتواند چند دقیقه با خیال راحت پرداخت کند.
سطح را مثل آینه صاف میکند.
این همان مرحلهای است که دیوار برق میافتد و آماده رنگ میشود.
این مرحله همان پرداخت نهایی است:
ضخامت بسیار کم (۱ تا ۳ میلیمتر).
با گچ کشته انجام میشود.
برای زیبایی و یکدستی سطح است، نه برای صاف کردن ناهمواریهای بزرگ.
اگر زیرکار خوب نباشد، روکار هرگز زیبا نمیشود.
قبل از هر چیز، استادکار باید دیوار را آماده کند:
گچ و خاک یا گچ زنده میزند.
ضخامت زیاد میدهد تا دیوار کاملاً تراز شود.
پایه اصلی روکار است.
زیرکار مثل فونداسیون ساختمان است؛ اگر بد باشد، روکار هرچقدر هم خوب باشد، نتیجه خراب میشود.
🧩 جمعبندی کارگاهی
گچ زنده → برای زیرسازی، سریعگیر، ضخیم.
گچ کشته → برای پرداخت، دیرگیر، نازک.
روکار/رومال → همان لایه نهایی با گچ کشته.
زیرکار → لایه اولیه با گچ زنده یا گچ و خاک.
🛠️ مراحل اجرای کامل گچکاری یک اتاق — از زیرکار تا روکار
1) شروع کار: دیوار خام و ناهموار
دیوار تازه تیغهچینی شده؛ پُر از موج، درز، جای ملات و پستیبلندی. استادکار نگاه میکند و میگوید: «اول باید زیرکار را درست کنیم، وگرنه روکار خراب میشود.»
2) مرحله زیرکار: گچ زنده یا گچ و خاک
استادکار یک استانبولی گچ زنده درست میکند:
گچ زنده سریع میگیرد
باید تند کار کند
برای پر کردن فرو رفتگیها و صاف کردن موجها عالی است
🔧 اجرای زیرکار:
گچ را با ماله روی دیوار میکشد
جاهای گود را پُر میکند
ضخامت کار زیاد است (گاهی ۱ تا ۳ سانتیمتر)
هدف: صاف کردن دیوار، نه زیبایی
بعد از چند دقیقه، گچ شروع به گرفتن میکند و دیوار شکل میگیرد.
3) مرحله تنظیم سطح: شمشهکشی
وقتی گچ زنده کمی خودش را گرفت:
استادکار شمشه را روی دیوار میکشد
برجستگیها را میتراشد
گودیها را دوباره پُر میکند
این مرحله باعث میشود دیوار کاملاً تراز و صاف شود.
4) مرحله روکار: گچ کشته
حالا نوبت زیبایی است.
استادکار یک ظرف گچ کشته میسازد:
گچ را زیاد هم میزند
واکنش شیمیاییاش تمام میشود
دیگر سریع نمیگیرد
میتواند چند دقیقه با خیال راحت پرداخت کند
🔧 اجرای روکار:
لایهای بسیار نازک (۱ تا ۳ میلیمتر) روی زیرکار میکشد
با ماله پرداخت میکند
سطح کمکم مثل آینه صاف میشود
این همان مرحلهای است که دیوار سفید، یکدست و آماده رنگ میشود.
5) مرحله نهایی: پرداخت و برق انداختن
استادکار با ماله خشک و کمی فشار:
خطهای ماله را محو میکند
سطح را صیقلی میکند
دیوار برق میافتد
این مرحله کاملاً با گچ کشته انجام میشود.
زیرکار = گچ زنده → سریعگیر، ضخیم، برای صاف کردن
روکار = گچ کشته → دیرگیر، نازک، برای زیبایی
رومال = همان روکار
زیرکار پایه است، روکار زیبایی
1) زیرکار باید کاملاً مرطوب باشد
اگر دیوار خشک باشد، آب گچ را میکشد و گچ ترک میخورد. استادکار همیشه قبل از گچکاری، دیوار را خوب آبپاشی میکند.
2) اختلاف ضخامت نباید زیاد باشد
وقتی یک قسمت ضخیم و قسمت دیگر نازک باشد، خشک شدن ناهمزمان باعث ترک میشود. زیرکار باید یکدست و همضخامت باشد.
3) گچ زنده را روی گچ کشته نمیزنند
این اشتباه رایج است. گچ زنده سریع میگیرد، گچ کشته دیر؛ اختلاف گیرایی → ترک.
4) گچ کشته باید روی زیرکار نیمخشک اجرا شود
اگر زیرکار خیلی خیس باشد، کشته لیز میخورد. اگر خیلی خشک باشد، آب کشته را میکشد و ترک میدهد. بهترین حالت: زیرکار نیمگیر و کمی مرطوب.
5) نباید لایه روکار خیلی ضخیم باشد
روکار فقط برای زیبایی است، نه صاف کردن. ضخامت زیاد → ترکهای مویی.
6) دمای محیط باید متعادل باشد
گرمای زیاد → خشک شدن سریع → ترک سرمای زیاد → گیرایی ناقص → ترک بهترین حالت: دمای معمول اتاق.
7) باد مستقیم دشمن گچ است
پنجره باز، کولر، بخاری → خشک شدن سریع سطح → ترکهای ریز. استادکار همیشه میگوید: «گچ باید خودش خشک شود، نه با باد.»
8) گچ باید تازه و الکشده باشد
گچ کهنه یا گلولهدار → گیرایی نامنظم → ترک. الک کردن گچ قبل از کار، کیفیت را چند برابر میکند.
9) ترکهای ساختاری ربطی به گچ ندارند
اگر دیوار نشست کند یا سازه حرکت کند، هر گچی ترک میخورد. این ترکها معمولاً عمیق و خطی هستند.
1) ترکهای مویی
این ترکها بسیار ریز هستند؛ مثل تار مو. معمولاً با نور مایل دیده میشوند.
🔸 علتهای اصلی ترک مویی
خشک شدن سریع سطح گچ (باد کولر، بخاری، پنجره باز)
روکار بیش از حد نازک یا بیش از حد ضخیم
زیرکار خیلی خشک که آب روکار را میکشد
اختلاط نامناسب گچ (گچ گلولهدار یا کهنه)
مالهکشی زیاد که سطح را میسوزاند
🔸 نشانهها
فقط روی سطح دیده میشوند
با دست کشیدن حس نمیشوند
معمولاً بعد از رنگ هم دیده نمیشوند
2) ترکهای سطحی
این ترکها از ترک مویی بزرگترند، اما هنوز عمیق نیستند. با ناخن میتوانی حسشان کنی.
اختلاف ضخامت زیاد بین بخشهای مختلف دیوار (یک قسمت ۲ سانت، یک قسمت ۵ میلیمتر)
استفاده از گچ زنده روی گچ کشته (گیرایی متفاوت → تنش → ترک)
عدم آبپاشی کافی قبل از گچکاری
گرمای زیاد محیط هنگام کار
🔸 نشانهها
با انگشت حس میشوند
معمولاً الگوی نامنظم دارند
اگر رنگ شود، ممکن است دوباره خود را نشان دهند
3) ترکهای عمیق
این ترکها خطرناکترین نوع هستند و معمولاً به مشکل سازهای یا زیرسازی مربوط میشوند.
نشست ساختمان یا دیوار (ترکهای عمودی یا مورب)
عدم اجرای صحیح گچ و خاک (چسبندگی کم → جدا شدن لایه)
نبودن رابیتس روی دیوارهای ترکیبی مثل اتصال گچ به بتن یا فلز
ضخامت بیش از حد زیرکار که وزن زیاد ایجاد میکند
ترکهای ناشی از حرکت سازه (درز انقطاع رعایت نشده)
🔸 نشانهها
با انگشت کاملاً حس میشوند
گاهی تا آجر یا بلوک ادامه دارند
معمولاً الگوی مشخص دارند: مورب، عمودی، یا از گوشهها شروع میشوند
بعد از رنگ هم دوباره باز میشوند
🧩 جمعبندی
| نوع ترک | علت اصلی | شدت مشکل |
|---|---|---|
| مویی | خشک شدن سریع، مالهکشی زیاد، زیرکار خشک | کم |
| سطحی | اختلاف ضخامت، اجرای غلط روکار، گرما | متوسط |
| عمیق | نشست سازه، چسبندگی کم، ضخامت زیاد | زیاد |
🛠️ راهنمای کامل ترمیم ترکهای مویی، سطحی و عمیق
1) ترمیم ترکهای مویی
این ترکها ریز و سطحیاند و معمولاً مشکل سازهای ندارند.
روش ترمیم:
مرحله ۱: سطح را با دستمال یا برس نرم تمیز کن
مرحله ۲: کمی آبپاشی روی ترک
مرحله ۳: یک لایه بسیار نازک گچ کشته یا بتونه روی ترک بکش
مرحله ۴: پرداخت ملایم با ماله یا کاردک
مرحله ۵: بعد از خشک شدن، سنباده نرم بزن
نکته:
ترک مویی اگر فقط با رنگ پوشانده شود، بعد از مدتی دوباره ظاهر میشود؛ پس حتماً باید با گچ یا بتونه پر شود.
2) ترمیم ترکهای سطحی
این ترکها کمی عمیقترند و با ناخن حس میشوند.
روش ترمیم:
مرحله ۱: با کاردک، لبههای ترک را کمی باز کن تا مواد داخلش برود
مرحله ۲: ترک را آبپاشی کن
مرحله ۳: با گچ زنده یا بتونه سنگی، ترک را پُر کن
مرحله ۴: بعد از نیمگیر شدن، سطح را صاف کن
مرحله ۵: یک لایه نازک گچ کشته یا بتونه نهایی روی آن بزن
مرحله ۶: سنبادهکاری و آمادهسازی برای رنگ
نکته :
اگر ترک سطحی را فقط با روکار پر کنی، چسبندگی کافی ندارد و دوباره باز میشود.
3) ترمیم ترکهای عمیق
این ترکها معمولاً نشانه مشکل سازهای یا زیرسازی هستند و باید جدی گرفته شوند.
روش ترمیم حرفهای:
مرحله ۱: ترک را با کاردک باز کن تا به عمق واقعی برسی
مرحله ۲: گرد و غبار را کاملاً تمیز کن
مرحله ۳: ترک را خوب آبپاشی کن
مرحله ۴: اگر ترک سازهای است، از توری فایبرگلاس یا چسب مش استفاده کن
مرحله ۵: با گچ و خاک یا بتونه قوی، ترک را پُر کن
مرحله ۶: بعد از خشک شدن، یک لایه گچ کشته یا بتونه نهایی بزن
مرحله ۷: سنبادهکاری و آمادهسازی برای رنگ
نکته بسیار مهم:
اگر ترک عمیق مورب، عمودی یا از گوشهها شروع شده باشد، احتمالاً مربوط به نشست ساختمان است. در این حالت، ترمیم فقط موقت است و باید علت اصلی بررسی شود.
🧩 جمعبندی
| نوع ترک | روش ترمیم | نکته مهم |
|---|---|---|
| مویی | روکار نازک + پرداخت | رنگ کافی نیست |
| سطحی | باز کردن ترک + گچ زنده + روکار | چسبندگی مهم است |
| عمیق | باز کردن + توری + گچ قوی | احتمال مشکل سازهای |
پست های بعدی ما را دنبال کنید.